เลิกเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น จุดเริ่มต้นของความมั่นคงทางใจ
ทำไมการไม่เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นถึงทำให้ใจสงบขึ้น
เหตุใดความมั่นคงทางใจ จึงสำคัญกว่าความได้เปรียบใด ๆ ในชีวิต การเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นเป็นสิ่งที่มนุษย์ทำโดยอัตโนมัติ เราไม่ได้ตั้งใจจะทุกข์ แต่ความทุกข์มักเกิดขึ้นตามมาอย่างเงียบ ๆ เมื่อเราเผลอเอาชีวิตของตัวเองไปวางบนบรรทัดเดียวกับชีวิตของคนอื่น บทความนี้ไม่ได้เขียนขึ้นเพื่อบอกว่าห้ามเปรียบเทียบ เพราะในชีวิตจริง คงไม่มีใครทำได้ทั้งหมด แต่มันเป็นเพียงมุมมองส่วนตัว ที่ชวนคิดว่า
การเลิกเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น อาจเป็นความมั่งคั่งรูปแบบหนึ่งที่ไม่ต้องใช้เงินเลย
การเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น คือเกมที่ไม่มีวันชนะ
เมื่อเราเปรียบเทียบ เรามักเลือกเปรียบเทียบกับคนที่ดูดีกว่าเสมอ ยกตัวอย่างเช่น
คนที่รายได้สูงกว่า
คนที่ตำแหน่งดีกว่า
คนที่มีชีวิตดูสมบูรณ์กว่า
และแม้จะไล่ทันคนหนึ่ง เราก็มักเจอคนใหม่ให้เปรียบเทียบต่อไป เกมนี้จึงไม่มีวันจบ และไม่เคยมีช่วงเวลาที่เรารู้สึกว่าพอแล้ว
ในมุมนี้การไม่เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น ไม่ได้ทำให้เราได้เปรียบใคร แต่ทำให้เรา ไม่ต้องเข้าแข่งขันในสนามที่ไม่มีวันชนะ
มุมมองคณิตศาสตร์ประกันภัย: ทำไมการเปรียบเทียบชีวิตจึงไม่มีสมการตายตัว
ในงานคณิตศาสตร์ประกันภัย เราระมัดระวังมากกับการเปรียบเทียบข้อมูล เพราะรู้ดีว่า หากบริบทไม่เหมือนกัน ผลลัพธ์ของการเปรียบเทียบจะบิดเบือนความจริงอย่างรุนแรง ชีวิตจริงก็เช่นกัน มันไม่มีสมการตายตัวสำหรับการเปรียบเทียบคนสองคน เพราะตัวแปรของชีวิตมีมากเกินกว่าจะควบคุมได้ ยกตัวอย่างเช่น
บริบทครอบครัวตั้งแต่เกิด
โอกาสทางการศึกษา
สภาพแวดล้อมทางสังคม
ต้นทุนทางการเงิน
สุขภาพกายและใจ
จังหวะเวลาและสถานการณ์
การเอาผลลัพธ์ปลายทางของคนหนึ่งมาเทียบกับอีกคนหนึ่ง โดยไม่เห็นตัวแปรเหล่านี้ก็เหมือนการเปรียบเทียบตัวเลขจากสองโมเดลที่ตั้งสมมติฐานคนละชุด ซึ่งในเชิงคณิตศาสตร์ถือว่า “ใช้ไม่ได้”
การไม่เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น คือจุดเริ่มต้นของความมั่นคงทางใจ
ความมั่นคงทางใจ คือความสามารถในการยืนอยู่กับชีวิตของตัวเองได้ โดยไม่ต้องสั่นคลอนตามสิ่งที่คนอื่นมี หรือเป็นการเปรียบเทียบทำลายความมั่นคงนี้ เพราะมันทำให้คุณค่าของเราขึ้นกับปัจจัยภายนอกตลอดเวลา
วันนี้คนอื่นดีกว่า → เรารู้สึกด้อย
พรุ่งนี้เราดีกว่า → เรารู้สึกดีชั่วคราว
ความรู้สึกแบบนี้ขึ้น ๆ ลง ๆ เหมือนกราฟที่ผันผวนสูง และไม่มีค่าเฉลี่ยที่นิ่งพอจะเรียกว่าความสงบ
“ความมั่งคั่งทางใจ คือการไม่ต้องวิ่งตามกราฟของคนอื่น” |
หากมองในเชิงเปรียบเทียบ ความมั่งคั่งทางใจ คือการมีกราฟชีวิตที่ผันผวนน้อย ไม่ใช่กราฟที่สูงที่สุด คนที่ไม่เปรียบเทียบ อาจไม่ได้รู้สึก “เหนือกว่า” ใคร แต่จะรู้สึก “มั่นคงกว่า” อย่างชัดเจน ซึ่งในเชิง actuarial นี่คือการลด volatility ทางอารมณ์ ซึ่งสำคัญไม่แพ้การลดความเสี่ยงทางการเงิน
เปรียบเทียบเพื่อเรียนรู้ ไม่ใช่เพื่อตัดสินตัวเอง
การไม่เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น ไม่ได้หมายถึงการไม่เรียนรู้จากคนอื่น เราสามารถดูเป็นตัวอย่าง ดูเป็นแรงบันดาลใจ หรือดูเป็นบทเรียนได้ แต่ต้องแยกให้ออกว่า เรากำลังเรียนรู้ หรือเรากำลังตัดสินคุณค่าของตัวเอง เมื่อการเปรียบเทียบกลายเป็นการตัดสินตัวเอง มันจะกัดกินใจโดยไม่รู้ตัว
แนวคิดเรื่อง กรรมของตนเองในมุมมองพุทธศาสนา
ในพุทธศาสนามีแนวคิดที่เรียบง่ายแต่ลึกมาก คือ “สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน” ชีวิตของแต่ละคนจึงไม่เหมือนกัน และไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน การเข้าใจเรื่องนี้ ไม่ได้ทำให้เรายอมแพ้แต่ทำให้เราหยุดถามคำถามผิด ๆ กับชีวิตของตัวเอง และหันมาถามคำถามที่เหมาะกับบริบทของเราแทน
สรุป: เลิกเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น คือความมั่นคงที่เงินซื้อไม่ได้
การไม่เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น ไม่ได้ทำให้เราดีกว่าใคร แต่มันทำให้เรา อยู่กับตัวเองได้ดีขึ้น และนั่นคือรูปแบบหนึ่งของความมั่งคั่งที่เงินไม่สามารถซื้อได้ เมื่อเราเลิกเปรียบเทียบ ชีวิตจะไม่จำเป็นต้องเร็ว ไม่จำเป็นต้องดัง และไม่จำเป็นต้องเหมือนใคร แต่จะเริ่มนิ่ง มั่นคง และซื่อสัตย์กับตัวเองมากขึ้นและในโลกที่เต็มไปด้วยการเปรียบเทียบตลอดเวลา การมีความมั่นคงทางใจ อาจเป็นทรัพย์สินที่หายากและมีค่าที่สุดอย่างหนึ่งของชีวิต
เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)
FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)
อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19
ขอสงวนสิทธิ์ของเนื้อหาในบทความ ไม่ให้นำไปใช้แสวงหาผลประโยชน์ใด ๆ ในเชิงพาณิชย์ นอกจากจะได้รับอนุญาตจากทางบริษัท ABS เท่านั้น