ผิดหรือไม่ หากออมเงินโดยไม่ต้องมีเป้าหมาย?

เงินกันชนชีวิต และการออมเพื่อความไม่แน่นอน

เมื่อพูดถึงการออมเงิน คนจำนวนมากถูกสอนมาในกรอบเดียวกันเสมอว่า “ต้องมีเป้าหมาย” ต้องออมเพื่อซื้อบ้าน ซื้อรถเพื่อเกษียณหรือเพื่อค่าเล่าเรียนลูก การมีเป้าหมายชัดเจนฟังดูเป็นเรื่องดีและก็เป็นเรื่องดีจริงในหลายกรณี แต่จากการสังเกตชีวิตจริงและจากมุมมองของคนที่ทำงานกับความไม่แน่นอนอยู่ตลอดเวลา ผมพบว่าการออมเงินโดยไม่ต้องมีเป้าหมายเฉพาะเจาะจงไม่ได้ผิดและในหลายช่วงของชีวิต มันอาจเป็นการออมที่สำคัญที่สุดด้วยซ้ำ

ชีวิตไม่เดินตามแผน และการเงินก็ควรยอมรับข้อนี้

นักคณิตศาสตร์ประกันภัยไม่เคยตั้งสมมติฐานว่าอนาคตจะเป็นไปตามแผนอย่างสมบูรณ์ เราออกแบบจำลองโดยเผื่อความผิดพลาดไว้เสมอเพราะรู้ดีว่าเหตุการณ์ที่ไม่ได้คาดคิดคือสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในชีวิต ชีวิตของคนทั่วไปก็ไม่ต่างกันเราอาจวางแผนการเงินไว้อย่างดี แต่อุบัติเหตุ ความเจ็บป่วย การเปลี่ยนงานหรือโอกาสใหม่ที่ไม่คาดคิดมักเกิดขึ้นโดยไม่แจ้งล่วงหน้า หากเงินออมทั้งหมดถูกผูกไว้กับเป้าหมายเฉพาะ เงินก้อนนั้นอาจไม่สามารถทำหน้าที่รองรับสถานการณ์เหล่านี้ได้อย่างเต็มที่

เงินกันชนชีวิต คือบทบาทที่สำคัญที่สุดของการออม

การออมโดยไม่กำหนดเป้าหมายชัดเจน ทำหน้าที่เป็นเงินกันชนชีวิต หรือ Buffer เงินประเภทนี้ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อซื้ออะไรบางอย่างแต่ถูกออกแบบมาเพื่อ “ไม่ต้องรีบตัดสินใจ” ในวันที่ชีวิตสั่นคลอน เงินกันชนชีวิตช่วยทำให้

1. เรามีเวลาคิด เมื่อรายได้สะดุด

2. เราไม่ต้องรับทางเลือกที่แย่เพียงเพราะกลัวเงินไม่พอ

3. เราสามารถรอให้ฝุ่นตลบก่อนตัดสินใจเรื่องใหญ่

ในหลายกรณีคุณค่าที่แท้จริงของเงินออมไม่ได้อยู่ที่มันซื้ออะไรได้ แต่มันช่วยให้เราไม่ต้องทำอะไรบางอย่างที่อาจเสียใจในภายหลัง

ออมเพื่อความไม่แน่นอน ไม่ใช่ออมเพราะมองโลกในแง่ร้าย

บางคนมองว่าการออมโดยไม่มีเป้าหมายเป็นการคิดลบหรือกังวลเกินไป แต่ในมุมของการบริหารความเสี่ยงนี่คือการยอมรับความจริงของชีวิต ไม่ใช่การมองโลกในแง่ร้าย การออมเพื่อความไม่แน่นอนคือการยอมรับว่าเราไม่รู้ทุกอย่างล่วงหน้าและไม่จำเป็นต้องรู้ด้วยซ้ำ แค่เตรียมตัวให้พร้อมพอสำหรับสิ่งที่อาจเกิดขึ้นก็เพียงพอแล้ว

ทำไมบางคนออมได้ แต่ไม่กล้าใช้

อีกด้านหนึ่งที่พบได้บ่อยคือคนที่ออมเงินได้ดีแต่กลับไม่กล้าใช้เงินแม้ในยามจำเป็น ปัญหานี้ไม่ได้เกิดจากการออมโดยไม่มีเป้าหมาย แต่เกิดจากการขาดกรอบความคิดที่ชัดเจนว่าเงินกันชนมีไว้ใช้เมื่อไร ซึ่งเงินกันชนชีวิตไม่ได้มีไว้สะสมอย่างเดียว แต่มีไว้ใช้ในวันที่ชีวิตต้องการมันจริง ๆ และความชัดเจนไม่ได้อยู่ที่เป้าหมายของเงิน แต่คือบทบาทของมัน

เงินออมแบบมีเป้าหมาย กับแบบไม่มีเป้าหมาย ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งไหม

คำตอบคือไม่จำเป็น การออมเงินในชีวิตจริงไม่ต้องเลือกข้าง เงินออมแบบมีเป้าหมายช่วยให้เราบรรลุแผนระยะยาว ส่วนเงินออมแบบไม่มีเป้าหมายช่วยให้ชีวิตไม่เปราะบางเกินไป ปัญหาไม่ได้อยู่ที่รูปแบบของการออมแต่อยู่ที่การมีเงินออมแบบใดแบบหนึ่งอย่างสุดโต่ง หากออมแต่เพื่อเป้าหมายอาจขาดความยืดหยุ่น หากออมแต่แบบกันชนอาจขาดทิศทางในระยะยาว

มุมพุทธ: เตรียมตัว แต่ไม่ยึดติด

ในพุทธศาสนา การเตรียมตัวสำหรับอนาคตไม่ได้ขัดกับการอยู่กับปัจจุบันซึ่งสิ่งที่ทำให้เกิดทุกข์คือการยึดติด ไม่ใช่การวางแผน การออมเพื่อความไม่แน่นอนจึงไม่ใช่การยึดติดกับความกลัว แต่เป็นการเตรียมใจให้ไม่ตื่นตระหนกเมื่อสิ่งที่ไม่คาดคิดเกิดขึ้น เมื่อมีเงินกันชน ใจจะสงบขึ้นโดยไม่ต้องพยายามมากเพราะรู้ว่าชีวิตยังมีพื้นที่ให้หายใจ

สรุป: เงินออมที่ดีที่สุด คือเงินที่ทำให้ชีวิตไม่แตกง่าย

การออมเงินโดยไม่ต้องมีเป้าหมายเฉพาะเจาะจงไม่ใช่เรื่องผิดและในหลายช่วงของชีวิตมันอาจเป็นการออมที่สำคัญที่สุด เงินกันชนชีวิตไม่ได้ทำให้เรารวยเร็วแต่ช่วยให้เราผ่านช่วงยากได้โดยไม่พังในโลกที่ไม่แน่นอน การออมเพื่อความไม่แน่นอนคือการออกแบบชีวิตให้ยืดหยุ่นและเมื่อชีวิตยืดหยุ่นมากขึ้น ความทุกข์จากการเงินก็จะเบาลงอย่างเป็นธรรมชาติ

---

เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)

FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)

อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19

ขอสงวนสิทธิ์ของเนื้อหาในบทความ ไม่ให้นำไปใช้แสวงหาผลประโยชน์ใด ๆ ในเชิงพาณิชย์ นอกจากจะได้รับอนุญาตจากทางบริษัท ABS เท่านั้น