ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใคร ท่ามกลางโลกที่เต็มไปด้วยการแข่งขัน
เมื่อการแข่งขันย้ายจากสายตาคนอื่น กลับมาอยู่ที่ใจของเราเอง หลายคนใช้ชีวิตด้วยความรู้สึกเหมือนกำลังอยู่ในการแข่งขันตลอดเวลา แข่งเรื่องงาน แข่งเรื่องรายได้ แข่งเรื่องความสำเร็จ แข่งแม้กระทั่งเรื่องความสุข แต่เมื่อเวลาผ่านไป บางคนเริ่มตั้งคำถามว่า เรากำลังแข่งกับใครอยู่กันแน่? และถ้าเลิกแข่งกับคนอื่นได้ ชีวิตจะเบาลงจริงหรือไม่ บทความนี้ไม่ได้บอกว่า การแข่งขันเป็นเรื่องผิด แต่ชวนมองอีกมุมหนึ่งว่า “ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใคร อาจเป็นชีวิตที่แบกน้ำหนักน้อยลงมาก”
การแข่งขันกับคนอื่น vs การแข่งขันกับตัวเอง
การแข่งกับคนอื่นมักพาเราออกนอกเส้นทางของตัวเองโดยไม่รู้ตัว เพราะเราเริ่มเอาเป้าหมายของคนอื่น มาเป็นมาตรฐานชีวิตของเรา แต่การแข่งกับตัวเองคือการดูว่า วันนี้เราเข้าใจตัวเองมากขึ้นหรือยัง ใช้ชีวิตได้ซื่อสัตย์กับตัวเองขึ้นหรือไม่ และลดสิ่งที่ไม่จำเป็นลงได้แค่ไหน การแข่งขันแบบหลังไม่ได้ทำให้เราเร็วที่สุด แต่ทำให้เราไม่หลงทาง
ชีวิตเหมือนมาราธอน แต่ไม่มีใครอยู่ภายใต้กติกาเดียวกัน
ชีวิตมักถูกเปรียบกับการวิ่งมาราธอน ซึ่งในหลายแง่มุมก็คล้ายกันคือเป็นการวิ่งระยะยาว ต่างคนต่างวิ่ง และไม่มีใครวิ่งแทนใครได้ แต่ความต่างสำคัญคือ มาราธอนมีกติกากลางที่ทุกคนเข้าใจก่อนลงสนาม ระยะทางเท่ากัน จุดเริ่มต้นใกล้เคียงกัน และเส้นชัยชัดเจน แต่ชีวิตจริงไม่เป็นแบบนั้น ชีวิตจริงแต่ละคนมีกติกาในใจของตัวเอง และยังต้องอยู่ท่ามกลางกติกาจากครอบครัว ขนบธรรมเนียม สังคม และคนรอบข้าง ซึ่งกติกาเหล่านี้ไม่เหมือนกันเลย บางคนถูกคาดหวังให้ประสบความสำเร็จเร็ว บางคนถูกคาดหวังให้มั่นคง บางคนถูกคาดหวังให้เสียสละ และบางคนแทบไม่มีพื้นที่ให้เลือกเอง สุดท้ายแล้ว สิ่งที่หนักที่สุดไม่ใช่การวิ่ง แต่คือการพยายามวิ่งตามกติกาที่ไม่ใช่ของเรา
“ความเบา เกิดจากการยอมรับกติกาของบริบท และเลือกกติกาในใจให้ชัด” |
ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใคร ไม่ได้หมายถึงการปฏิเสธบริบททั้งหมด แต่คือการเข้าใจว่า เราอยู่ในบริบทแบบไหน และเราจะปรับ “กติกาในใจ” ให้สอดคล้องกับบริบทนั้นได้มากน้อยแค่ไหน “บางอย่างเราเลือกไม่ได้ บางอย่างเราปรับได้ และบางอย่างเราปล่อยได้” เมื่อเราแยกสามอย่างนี้ออกจากกันได้ ใจจะเบาลงอย่างเห็นได้ชัด
มุมมองแบบคณิตศาสตร์ประกันภัย: เมื่อการเปรียบเทียบใช้ตัวแปรที่ไม่เท่ากัน
ในเชิงคณิตศาสตร์ประกันภัย การแข่งขันที่ใช้ตัวชี้วัดเดียวกับทุกคน มักไม่สะท้อนความจริง เพราะตัวแปรตั้งต้นไม่เท่ากัน ชีวิตก็เช่นกัน การเอาผลลัพธ์ของคนหนึ่งมาเป็นมาตรฐานวัดอีกคนหนึ่งโดยไม่สนใจต้นทุนชีวิต โอกาส และข้อจำกัด ถือเป็นการเปรียบเทียบที่ “โมเดลผิดตั้งแต่ต้น” เมื่อโมเดลผิด ผลลัพธ์ทางใจก็ผิด และมักลงเอยด้วยความเหนื่อยล้าที่ไม่จำเป็น สุดท้ายจึงนำไปสู่แนวคิดว่า ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใครคือกรอบความคิดที่ทำให้การเปรียบเทียบไม่ใช่ตัววัดคุณค่าอีกต่อไป
การไม่ต้องชนะใคร ไม่ได้แปลว่าไม่พัฒนาตัวเอง
จุดสำคัญที่ต้องแยกให้ออกคือ ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใคร ไม่ใช่ชีวิตที่ไม่พัฒนา ไม่ใช่การเลิกพยายาม และไม่ใช่การปิดรับความรับผิดชอบ แต่มันคือการพัฒนาในกรอบของตัวเอง เติบโตในจังหวะที่เหมาะกับชีวิต และไม่ต้องพิสูจน์คุณค่าผ่านการเอาชนะคนอื่น การพัฒนาแบบนี้อาจเงียบ แต่ยั่งยืนกว่า ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่การถอนตัวจากสังคม หรือปฏิเสธความพยายาม เพราะ ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใคร ยังสามารถเป็นชีวิตที่รับผิดชอบ เต็มที่ และตั้งใจ เพียงแต่ไม่เอามาตรฐานของคนอื่นมาเป็นเครื่องตัดสินคุณค่าของตัวเอง
มุมพุทธ: การชนะตนเองสำคัญกว่าการชนะผู้อื่น
แนวคิดในพุทธศาสนาที่ว่า “ชนะตนเองดีกว่าชนะผู้อื่น” ไม่ได้หมายถึงการกดข่มตัวเอง แต่หมายถึงการรู้เท่าทันใจ รู้ขอบเขต และไม่ปล่อยให้ความอยากเอาชนะคนอื่นมาบงการชีวิต เมื่อการแข่งขันย้ายจากภายนอกกลับเข้ามาข้างใน ใจจะสงบขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ
สรุป: ความเบาของชีวิต เริ่มจากการไม่วิ่งตามสายตาใคร
ชีวิตที่ไม่ต้องชนะใคร ไม่ได้ทำให้เราดูเด่นที่สุด แต่ทำให้เรา “ไม่ต้องแบกความคาดหวังที่ไม่ใช่ของเรา” และนั่นคือความเบาที่หาได้ยากมากในโลกปัจจุบัน เราอาจยังวิ่ง ยังพัฒนา และยังรับผิดชอบ แต่เป็นการวิ่งในเลนของตัวเอง ตามกติกาที่เราเข้าใจและยอมรับ ไม่ใช่ตามเสียงเชียร์หรือเสียงกดดันจากข้างสนาม และเมื่อใจไม่ต้องชนะใคร ชีวิตก็ไม่จำเป็นต้องหนักเหมือนเดิมอีกต่อไป
เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)
FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)
อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19
ขอสงวนสิทธิ์ของเนื้อหาในบทความ ไม่ให้นำไปใช้แสวงหาผลประโยชน์ใด ๆ ในเชิงพาณิชย์ นอกจากจะได้รับอนุญาตจากทางบริษัท ABS เท่านั้น